Het gemeentearchief heeft een belangrijke tijdsperiode aan notariële akten gedigitaliseerd. Alle 16.638 akten die Schiedamse notarissen van 1940 tot 1945 hebben opgesteld zijn nu online doorzoekbaar gemaakt. Zo kunnen onderzoekers en nieuwsgierigen zien wat de invloed van de bezetting op het dagelijks leven was.

Het digitaliseren van deze akten is een hoort bij van twee belangrijke taken van het gemeentearchief; bewaren en beschikbaar stellen. In de collectie van het Schiedamse archief zijn notariële archieven opgenomen, waarin behalve testamenten ook akten als schenkingen, overdrachten of boemelbeschrijvingen zijn opgenomen. De oudste notariële archieven uit de collectie zijn uit 1604.

Transkribus
Met het programma Transkribus kunnen handgeschreven teksten geautomatiseerd vertaald worden. Gescande en vertaalde documenten komen via de Transkiribus webstek beschikbaar voor onderzoek. De (vertaalde) tekst is doorzoekbaar gemaakt, en lastig leesbaar handschrift is ontsloten!

Schermafbeelding van een akte en de transcriptie in Transkribus.

Gedwongen verkoop
Tijdens de Tweede Wereldoorlog mochten Nederlandse Joden van de Duitse bezetter geen onroerend goed meer bezitten. De opbrengst, vaak voor een lager bedrag dan de daadwerkelijke waarde, moest worden overgebracht bij een ‘roofbank’. Onderzoeker Merel Blok deed in 2022 onderzoek naar de houding van de gemeente Schiedam tegenover huiseigenaren en huurders met een Joodse achtergrond getiteld “Een woning, hetzij een Joodsche of een gewoone”. Daaruit bleek dat 73 percelen in Schiedam van Joodse eigenaren door de ‘Niederländische Grundstück Verwaltung’ (de NGV, of Nederlandsche Administratie van Onroerende Goederen) en haar beheerders zijn verkocht in 26 verschillende verkooptransacties.

De Schiedamse notarissen Blaisse, Meijer en Schaberg waren enkele malen bij de verkoop van onteigende Joodse onroerende goederen betrokken, maar de Rotterdamse notaris Van der Waal legde het merendeel vast. Inzage in de notariële verkoopakten kan inzicht bieden in het systeem van tussenverkopen en de netwerken van handelaren in geroofd onroerend goed.

Openbaar raadpleegbaar
De notariële akten uit het laatste oorlogsjaar 1945 zouden al vanaf 2020 openbaar moeten zijn. Notariële akten worden (met uitzondering van testamenten) immers na 75 jaar openbaar. Het blok notariële akten van Schiedamse notarissen uit de periode 1936-1945 bevond zich bij het Nationaal Archief in Den Haag. Dat is voor notarissen uit Zuid-Holland de aangewezen plek om archieven aan over te dragen. Nu het Nationaal Archief de stukken aan het Schiedamse archief heeft overgedragen zijn ze hier voor iedereen openbaar raadpleegbaar.

Ten tijde van het onderzoek van Merel Blok waren dus nog niet alle stukken beschikbaar, maar nu is verder onderzoek mogelijk. Bijvoorbeeld over het pand aan de Hoogstraat 117. Op pagina 50 van het onderzoeksrapport uit 2022 staat een beschrijving van het onroerend aan de Hoogstraat van Frederika Lobstein-van Straten (Lith 1882-Auschwitz 1944)

Via de webstek Transkribus is de verkoopakte uit februari 1943 te vinden waarin notaris A. Blaisse de verkoop vastlegt van “een winkel- en woonhuis en erve, te Schiedam, Hoogstraat 117, kadaster Sectie C. no. 145, groot 77 centiaren” voor negenduizend gulden van de stichting Niederländische Grundstücksverwaltung, te 's-Gravenhage aan Jacob van Maaren, te Schiedam. Hij had een schoenwinkel op dit adres.

De eerder genoemde NGV had 23 oktober 1942 het beheer van het onroerend goed overgenomen. De ontrechting van  Frederika Lobstein-van Straten is hier in dus vastgelegd. Ze woonde ten tijde van de overdracht in Deventer. Zij overleefde de vervolgingen niet, ze stierf in 1944 in concentratiekamp Auschwitz in Polen.

Advertentie uit de Nieuwe Schiedamse Courant van 9 augustus 1939