Wil Jansen (1904-1989) was een Schiedamse architecte met modernistische smaak en opvattingen. Haar bekendste werk is de ‘RVS-flat’ aan op de kop van de Rotterdamse Heemraadsingel uit 1958, die speciaal was bedoeld voor alleenstaande vrouwen. Neef Dick Jansen droeg haar nalatenschap, bestaande uit ontwerpschetsen, bouwtekeningen en correspondentie, in 2011 over aan het Gemeentearchief Schiedam. Om dit erfgoed te behouden, zijn buitenshuis de meer dan 1200 opgerolde tekeningen gevlakt, schoongemaakt en verpakt. Hierdoor kunnen de stukken worden geraadpleegd zonder de tekeningen te beschadigen.

De familie Jansen heeft haar sporen nagelaten in Schiedam. Herman Jansen bouwde zijn familiedistilleerderij uit 1777 verder uit tot een grote onderneming. Zijn kinderen volgden het voorbeeld en stichtten fabrieken en bedrijven. Maar dochter Wilhelmina (Wil) trok een ander plan. Zij  werd een van de eerste vrouwelijke bouwkundig ingenieurs van Nederland. Ze ontwikkelde zich in de wederopbouwperiode tot een zelfstandig werkend architect met een bouwstijl naar de (toen) modernistische stijl van ‘het Nieuwe Bouwen’.  

Carrière maken was voor vrouwen geen sinecure in de naoorlogse periode, en het was niet eenvoudig voor een vrouwelijke architect om opdrachten te krijgen en een orderportefeuille op te bouwen. Opdrachten beperkten zich in het begin tot tuinen en plantsoenen. Haar ondernemende broers zagen echter wel haar kwaliteiten en schakelden haar in voor verbouwingen of nieuwbouw van bedrijfspanden en woningen.

Een ontwerptekening op de werktafel van behoudsmedewerker Majolijn Guldemond, die de tekeningen nog controleert voor onregelmatigheden. (Foto: Jan van Kampenhout, Gemeentearchief Schiedam)

De RVS-flat
Is het vandaag de dag moeilijk voor eenverdieners om aan een woning te komen, in de wederopbouw periode was het ook niet eenvoudig, en zeker niet voor alleenstaande werkende vrouwen. Vrouwen die een carrière wilden konden beter niet trouwen, anders werden ze (tot 1957) voor de wet handelingsonbekwaam. In 1938 waren er al plannen om speciaal voor deze doelgroep een flatgebouw te ontwikkelen, maar het duurde tot 1956 voor de eerste paal de grond in ging. De Rotterdamsche Verzekering Sociëteiten (RVS) financierde het project. De flat van 10 verdiepingen met 160 één-, twee- en driekamer woningen staat nog steeds en had allerlei praktische zaken voor de bewoners. Omdat deze overdag werkten, konden leveranciers de bestelde boodschappen in een speciaal kastje naast de voordeuren achterlaten, en konden de elektriciteits- en gasmeters vanaf de galerij afgelezen worden. In het trappenhuis was een vuilnisemmerlift. Op de begane grond waren twee winkels. “Met het strak vormgegeven flatgebouw, waarbij functies als wonen en ontsluiting de vorm bepalen, creëerde zij meer lucht, licht en ruimte voor de bewoners.” aldus Erica M. Smeets-Klokgieters in haar boek ‘‘Hulde aan onze kranige architecte!’ De opkomst van de eerste vrouwelijke architecten van Nederland.’

Pasfoto van Wil Jansen op latere leeftijd. (familiearchief Jansen, beeldnummer 52471)

Beheer en behoud

Er zijn in totaal 1344 tekeningen en reproducties. Het overgrote deel hiervan was opgerold overgedragen, alleen de tekeningen van de RVS-flat waren plat. De ontwerpen zijn getekend op groot formaat overtrekpapier dat na al die jaren broos en breekbaar is geworden. Wie voor onderzoek de tekeningen moet uitrollen kan al snel schade veroorzaken.

Behoudsmedewerker Marjolijn Guldemond heeft meer dan 1200 opgerolde tekeningen uitgerold en gevlakt met de 'sandwich-methode'. Daarbij wordt het papier bevochtigd, uitgerold en onder druk plat gehouden. Vervolgens gecontroleerd gedroogd, schoongemaakt, ontdaan van eventuele plakresten en verpakt. Natuurlijk liggen de stukken veilig en op de juiste temperatuur in de archiefbewaarplaats. Zodoende kunnen onderzoekers tot in lengte van jaren de nalatenschap van Wil Jansen raadplegen.